دیابت بی‌مزه (Diabetes Insipidus) وضعیتی است که باعث می‌شود تعادل مایعات بدن به‌هم بخورد. در نتیجه، بدن مقدار زیادی ادرار تولید و دفع می‌کند. این بیماری همچنین می‌تواند باعث تشنگی شدید شود، حتی بعد از نوشیدن مایعات.
بسته به علت بیماری، دیابت بی‌مزه ممکن است با عنوان کمبود آرژینین وازوپرسین (AVP) یا مقاومت به آرژینین وازوپرسین نیز شناخته شود.
دیابت بی‌مزه ارتباطی با دیابت شیرین (Diabetes Mellitus)، یعنی دیابت نوع ۱ و نوع ۲، ندارد.
دیابت شیرین با افزایش سطح قند خون همراه است و این افزایش می‌تواند باعث دفع ادرار بیشتر شود. دیابت بی‌مزه بیماری شایعی نیست، در حالی که دیابت شیرین بسیار شایع است و معمولاً وقتی از واژه «دیابت» استفاده می‌شود، منظور همان دیابت شیرین است.
دیابت بی‌مزه ممکن است در کودکان و نوجوانان نیز بروز کند، اما نباید آن را با دیابت نوجوانی که معمولاً به دیابت نوع ۱ اشاره دارد، اشتباه گرفت. هر دو بیماری می‌توانند علائمی مانند تشنگی شدید و تکرر ادرار ایجاد کنند، اما علت بروز و روش درمان آن‌ها متفاوت است. دیابت نوع ۱ با اختلال در تولید انسولین و افزایش قند خون ارتباط دارد، در حالی که دیابت بی‌مزه ناشی از اختلال در تنظیم آب بدن است.
علائم دیابت بی مزه
علائم دیابت بی‌مزه که با عنوان کمبود یا مقاومت به آرژینین وازوپرسین (AVP) نیز شناخته می‌شود، در بزرگسالان شامل موارد زیر است:
- تشنگی شدید و نوشیدن مقدار زیادی مایعات
- تولید و دفع حجم زیادی ادرار کم‌رنگ
- بیدار شدن مکرر در طول شب برای ادرار کردن و نوشیدن آب
بیشتر بزرگسالان به‌طور متوسط روزانه حدود ۱ تا ۳ لیتر ادرار دفع می‌کنند. اما افراد مبتلا به دیابت بی‌مزه که مایعات زیادی می‌نوشند، ممکن است روزانه تا حدود ۱۹ لیتر ادرار تولید کنند.
علائم دیابت بی‌مزه در نوزادان و کودکان
نوزاد یا کودک خردسال مبتلا به دیابت بی‌مزه ممکن است علائم زیر را داشته باشد:
- دفع حجم زیادی ادرار کم‌رنگ که باعث خیس و سنگین شدن پوشک یا شب‌ادراری می‌شود
- تشنگی شدید
- رشد آهسته و وزن‌گیری نامناسب
- استفراغ
- بی‌قراری و تحریک‌پذیری
- تب
- مشکل در دفع مدفوع یا یبوست
- سردرد
- مشکلات بینایی
علت دیابت بی مزه چیست؟
| علت | توضیحات |
|---|---|
| کاهش تولید هورمون ADH | مغز هورمون ضدادراری کافی تولید نمی‌کند و حجم ادرار افزایش می‌یابد. |
| اختلال در ترشح ADH | هورمون ADH به میزان کافی از غده هیپوفیز آزاد نمی‌شود. |
| مقاومت کلیه‌ها به ADH | کلیه‌ها به هورمون ضدادراری پاسخ مناسبی نمی‌دهند و نمی‌توانند آب را به‌خوبی حفظ کنند. |
| بیماری‌ها یا اختلالات کلیوی | عملکرد کلیه‌ها در پاسخ به ADH مختل شده و دفع آب از طریق ادرار افزایش می‌یابد. |
- در دیابت بی‌مزه، بدن نمی‌تواند تعادل مایعات را به‌درستی حفظ کند. علت این وضعیت به نوع دیابت بی‌مزه بستگی دارد؛ بیماری‌ای که با عنوان کمبود یا مقاومت به آرژینین وازوپرسین (AVP) نیز شناخته می‌شود.
- کلیه‌ها مایعات موجود در خون را فیلتر می‌کنند تا مواد زائد را از بدن دفع کنند. بیشتر مایعات فیلترشده دوباره به جریان خون برمی‌گردند و فقط مقدار کمی از مایع همراه با مواد زائد به شکل ادرار از کلیه‌ها خارج می‌شود. ادرار نیز پس از مدت کوتاهی ذخیره شدن در مثانه، از بدن دفع می‌شود.
- برای اینکه کلیه‌ها بتوانند مایعات فیلترشده را دوباره به جریان خون برگردانند، به هورمونی به نام هورمون ضدادراری (ADH) نیاز دارند. این هورمون با نام آرژینین وازوپرسین (AVP) نیز شناخته می‌شود.
- ADH در بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس ساخته می‌شود. سپس در غده هیپوفیز که غده‌ای کوچک در قاعده مغز است ذخیره می‌شود و در زمان نیاز آزاد می‌گردد.
- این هورمون از طریق جریان خون به کلیه‌ها می‌رسد و به آن‌ها کمک می‌کند مایعات بیشتری را در خون نگه دارند و مقدار کمتری از آب وارد ادرار شود.
- اگر شرایطی باعث شوند مغز مقدار کمی ADH تولید کند یا اثر این هورمون در بدن مسدود شود، بدن ممکن است حجم بسیار زیادی ادرار تولید کند.
- همچنین برخی بیماری‌ها یا اختلالات کلیوی می‌توانند نحوه پاسخ کلیه‌ها به ADH را تغییر دهند. در این حالت نیز کلیه‌ها نمی‌توانند آب را به‌خوبی حفظ کنند و در نتیجه حجم ادرار افزایش پیدا می‌کند.
انواع دیابت بی‌مزه
- دیابت بی‌مزه مرکزی (Central Diabetes Insipidus)
- دیابت بی‌مزه نفروژنیک یا کلیوی (Nephrogenic Diabetes Insipidus)
- دیابت بی‌مزه بارداری (Gestational Diabetes Insipidus)
عوامل خطر
هر فردی ممکن است به دیابت بی‌مزه که با عنوان کمبود یا مقاومت به آرژینین وازوپرسین (AVP) نیز شناخته می‌شود، مبتلا شود. با این حال، خطر ابتلا در افرادی بیشتر است که:
- سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را دارند.
- برخی داروهایی را مصرف می‌کنند که ممکن است بر عملکرد کلیه‌ها اثر بگذارند؛ از جمله داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها).
- سطح کلسیم خون بالا یا پتاسیم خون پایین دارند.
- سابقه آسیب شدید به سر، جراحی مغز یا تومور مغزی داشته‌اند.
عوارض دیابت بی مزه
کم‌آبی بدن
دیابت بی‌مزه که با عنوان کمبود یا مقاومت به آرژینین وازوپرسین (AVP) نیز شناخته می‌شود، ممکن است باعث کم‌آبی بدن شود. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که بدن مقدار زیادی مایعات از دست بدهد.
کم‌آبی بدن می‌تواند علائم زیر را ایجاد کند:
- خشکی دهان
- تشنگی
- خستگی شدید
- سرگیجه
- احساس سبکی سر
- غش کردن
- ناراحتی معده
اختلال در تعادل الکترولیت‌ها
دیابت بی‌مزه می‌تواند سطح برخی مواد معدنی موجود در خون را که در حفظ تعادل مایعات بدن نقش دارند، تغییر دهد. این مواد معدنی که الکترولیت نامیده می‌شوند، شامل سدیم و پتاسیم هستند.
علائم اختلال در تعادل الکترولیت‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ضعف
- ناراحتی معده
- استفراغ
- کاهش اشتها
- اختلال در تمرکز و تفکر واضح
در حال حاضر درمان قطعی برای دیابت بی‌مزه وجود ندارد، اما درمان‌ها می‌توانند علائم آن را کاهش دهند. کنترل علائم شامل کاهش تشنگی، کم کردن حجم ادرار و پیشگیری از از دست رفتن بیش از حد مایعات بدن یا کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون) است.
سوالات متداول:
دیابت بی‌مزه دقیقاً یعنی چی؟
دیابت بی‌مزه یک اختلال در تنظیم آب بدن است که باعث می‌شود فرد حجم زیادی ادرار رقیق دفع کند و معمولاً تشنگی شدیدی هم داشته باشد. این بیماری با دیابت نوع ۱ و ۲ فرق دارد و مستقیماً به بالا بودن قند خون مربوط نیست.
دیابت بی‌مزه با دیابت قندی چه فرقی داره؟
در دیابت قندی مشکل اصلی بالا بودن قند خون و اختلال در عملکرد انسولینه، اما در دیابت بی‌مزه مشکل بیشتر به هورمون ضدادراری یا نحوه پاسخ کلیه‌ها به آن مربوط می‌شه. هر دو می‌تونن باعث افزایش ادرار بشن، اما علتشون متفاوته.
مهم‌ترین علامت دیابت بی‌مزه چیه؟
تشنگی شدید و دفع حجم زیاد ادرار روشن و رقیق از مهم‌ترین علائم هستن. بعضی افراد ممکنه شب‌ها چند بار برای ادرار کردن و نوشیدن آب از خواب بیدار بشن.
