سرطان و دیابت دو مورد از شایع‌ترین و تأثیرگذارترین مشکلات سلامتی در سراسر جهان هستند. اگرچه دانشمندان هنوز ارتباط دقیق میان این دو بیماری را به‌طور کامل نمی‌دانند، بیشتر پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این دو بیماری اغلب در کنار یکدیگر دیده می‌شوند.
آیا دیابت خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد؟
دیابت زمانی ایجاد می‌شود که پانکراس مقدار کافی از پروتئینی به نام انسولین تولید نکند یا بدن نتواند به‌درستی از آن استفاده کند. انسولین به بدن کمک می‌کند گلوکز یا همان نوعی قند را که برای تولید انرژی به آن نیاز داریم، پردازش کند.
تجمع گلوکز در بدن می‌تواند باعث افزایش سطح قند خون شود و خطر بروز مشکلات مختلفی را در قلب، چشم‌ها، کلیه‌ها، سیستم گردش خون و سایر بخش‌های بدن افزایش دهد.
اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا دیابت مستقیماً باعث سرطان می‌شود یا نه، می‌دانیم که افراد مبتلا به دیابت بیشتر از افراد غیر دیابتی در معرض ابتلا به برخی سرطان‌ها قرار دارند. طبق متن این منبع، بیشترین خطر تشخیص سرطان در سه ماه نخست پس از تشخیص دیابت دیده شده است.
با توجه به روند رو‌به‌رشد ابتلا به دیابت، بررسی وضعیت این بیماری در کشور اهمیت زیادی دارد. آگاهی از آمار دیابت در ایران می‌تواند دید بهتری از گستردگی بیماری و لزوم توجه به عوارض بلندمدت آن، از جمله ارتباط احتمالی با برخی سرطان‌ها، ارائه دهد. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و کنترل مداوم قند خون اهمیت زیادی دارد.
یک مطالعات نشان داده است که ابتلا به دیابت نوع ۲ می‌تواند با افزایش احتمال بروز برخی سرطان‌ها همراه باشد، از جمله:
| سرطان‌های مرتبط |
|---|
| کبد |
| پانکراس |
| رحم |
| روده بزرگ و راست‌روده |
| پستان |
| مثانه |
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ نیز ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بعضی از این انواع سرطان قرار داشته باشند.
نکته مهم این است که وجود ارتباط آماری میان دیابت و سرطان به این معنا نیست که دیابت حتماً باعث سرطان می‌شود؛ این دو بیماری می‌توانند عوامل خطر مشترکی نیز داشته باشند.
آیا سرطان می‌تواند باعث دیابت شود؟
در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که نشان دهد سرطان به‌طور مستقیم باعث دیابت می‌شود. با این حال، برخی مطالعات وجود ارتباط میان این دو بیماری را مطرح کرده‌اند.
برای مثال، پژوهشگران در کره جنوبی بیش از نیم میلیون نفر را به مدت ۱۰ سال بررسی کردند. حتی پس از در نظر گرفتن عوامل خطر مرتبط با سرطان، نتایج نشان داد افرادی که طی این دوره به سرطان مبتلا شده بودند، خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت نیز داشتند.
آیا سرطان باعث بالا رفتن قند خون می‌شود؟
بر اساس شواهد فعلی، سرطان به‌خودی‌خود و به‌طور مستقیم باعث افزایش قند خون نمی‌شود. با این حال، برخی درمان‌های سرطان می‌توانند سطح قند خون را افزایش دهند؛ از جمله:
- داروهای استروئیدی مانند پردنیزون که ممکن است در روند آماده‌سازی بعضی بیماران برای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی استفاده شوند.
- برخی درمان‌های هدفمند، مانند مهارکننده کیناز اورولیموس (Everolimus / Afinitor).
در بسیاری از موارد، افزایش قند خون پس از پایان درمان برطرف می‌شود. با این حال، بعضی بیماران ممکن است در بلندمدت در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت قرار داشته باشند.
عوامل خطر مشترک دیابت و سرطان
دیابت و سرطان چندین عامل خطر مشترک دارند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها افزایش سن است. عوامل خطر مشترک دیگر عبارت‌اند از:
- چاقی یا اضافه‌وزن
- سیگار کشیدن
- مصرف بیش از حد الکل
- برخی زمینه‌های نژادی و قومی، از جمله افراد آفریقایی‌آمریکایی یا اسپانیایی‌تبار
- کم‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی کافی
رژیم غذایی و میزان فعالیت بدنی می‌توانند به‌طور مستقیم بر خطر ابتلا به سرطان و دیابت تأثیر بگذارند. علاوه بر این، این دو عامل نقش مهمی در تعادل انرژی بدن دارند و می‌توانند به افراد کمک کنند وزن سالم خود را به دست آورند و حفظ کنند.
کاهش خطر
- بهترین راه برای مدیریت خطر ابتلا به سرطان یا دیابت، به‌ویژه اگر فرد از قبل به یکی از این دو بیماری مبتلا باشد، داشتن رویکردی فعال نسبت به سلامت و پیگیری منظم پزشکی است.
- یکی از اقدامات مهم، مراجعه منظم به پزشک و انجام بررسی‌ها و آزمایش‌های مناسب است. در مورد دیابت، یکی از آزمایش‌های مهم A1C است که میانگین قند خون را در حدود سه ماه گذشته نشان می‌دهد.
- اگر سطح A1C به محدوده تشخیصی پیش‌دیابت یا دیابت نوع ۲ نزدیک باشد، پزشک می‌تواند برای کنترل بهتر وضعیت و کاهش خطر پیشرفت بیماری راهنمایی لازم را ارائه دهد.
روش های پیشگیری از سرطان چیست؟
اقداماتی که می‌توانند به کاهش خطر سرطان در افراد مبتلا به دیابت کمک کنند عبارت‌اند از:
- حفظ وزن در محدوده سالم
- داشتن فعالیت بدنی منظم
- انجام غربالگری‌های توصیه‌شده برای سرطان‌ها
- پیروی از یک رژیم غذایی سالم
یک الگوی غذایی با تمرکز بیشتر بر غذاهای گیاهی، در کنار مصرف ماهی و فعالیت بدنی منظم، می‌تواند به حفظ وزن سالم کمک کند و از این طریق در کاهش عوامل خطر مشترک دیابت و سرطان مؤثر باشد.
اگر فرد به سرطان مبتلا شده و می‌خواهد خطر ابتلا به دیابت را کاهش دهد، بهتر است همراه با تیم درمانی خود برنامه‌ای برای حفظ فعالیت بدنی، تغذیه مناسب و کنترل سطح قند خون داشته باشد؛ البته این برنامه باید با شرایط بیماری و نوع درمان سرطان هماهنگ شود.
سوالات متداول:
آیا سرطان می‌تونه باعث دیابت بشه؟
سرطان به‌طور مستقیم به‌عنوان علت دیابت شناخته نمی‌شه، اما بعضی مطالعات نشان دادن افراد مبتلا به سرطان ممکنه بیشتر در معرض ابتلا به دیابت قرار داشته باشند.
آیا قند خون بالا یعنی سرطان داریم؟
نه. قند خون بالا دلایل مختلفی داره و به‌تنهایی نشانه سرطان نیست. اگر قند خون به‌طور مداوم بالا باشه، باید علتش با آزمایش و بررسی پزشکی مشخص بشه.
