دگزامتازون (Dexamethasone): راهنمای کامل قطره، قرص و آمپول
دگزامتازون یک داروی کورتیکواستروئید (گلوکوکورتیکوئید) قوی است که اثرات ضدالتهابی و سرکوبکننده سیستم ایمنی دارد. این دارو در اشکال مختلف (قطره چشمی، قرص، آمپول) برای درمان طیف وسیعی از بیماریها از التهابات چشمی گرفته تا ادم مغزی و سرطان استفاده میشود.
اشکال دارویی و طبقهبندی
- اشکال رایج: قطره چشمی ۰.۱٪، قرص، آمپول تزریقی.
- رده بارداری: گروه C (مصرف تنها در صورت ضرورت و با تجویز پزشک).
- مکانیسم اثر: با تحریک ساخت آنزیمهای خاص، پاسخهای التهابی بدن را کاهش میدهد. قدرت ضدالتهابی آن ۲۵ تا ۳۰ برابر هیدروکورتیزون است.
۱. قطره چشمی دگزامتازون (موارد و نحوه مصرف)
کاربرد: درمان اووئیت، التهاب پلک و ملتحمه، آسیب قرنیه ناشی از سوختگی یا جسم خارجی، و جلوگیری از رد پیوند قرنیه.
دوزاژ (بزرگسالان و کودکان):
- موارد شدید: ابتدا ۱ تا ۲ قطره هر یک ساعت. با بهبود علائم، دوز کاهش مییابد.
- موارد خفیف: ۱ تا ۲ قطره، روزانه ۴ تا ۶ بار.
- نکته مهم: قطع دارو باید تدریجی باشد.
نکات اختصاصی قطره:
- قبل و بعد از مصرف دستها را بشویید.
- پس از چکاندن، گوشه چشم (سمت بینی) را یک دقیقه فشار دهید تا دارو وارد سیستم گردش خون نشود.
- در صورت کاهش دید، مصرف را قطع کنید.
۲. فرمهای سیستمیک (تزریقی و خوراکی)
کاربرد: ادم مغزی، شوک، آلرژیهای شدید، بیماریهای روماتیسمی، سرطان و تستهای تشخیصی غدد.
راهنمای دوزاژ (نیازمند تجویز دقیق پزشک):
- ادم مغزی: دوز اولیه ۱۰ میلیگرم وریدی، سپس ۴ میلیگرم عضلانی هر ۶ ساعت.
- التهاب و آلرژی: ۰.۷۵ تا ۹ میلیگرم خوراکی در روز.
- تزریق داخل مفصلی: ۰.۲ تا ۶ میلیگرم بسته به اندازه مفصل.
- شوک: ۱ تا ۶ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن (تزریق وریدی).
موارد منع مصرف (چه کسانی نباید مصرف کنند؟)
⛔ هشدارهای جدی:
- چشمی: تبخال چشمی (هرپس سیمپلکس)، عفونتهای قارچی یا ویروسی چشم، سل چشمی، و عفونتهای چرکی درماننشده.
- عمومی: حساسیت مفرط به دارو، عفونتهای قارچی سیستمیک، و تزریق واکسنهای زنده (در دوزهای بالا).
عوارض جانبی احتمالی
عوارض چشمی (موضعی):
- افزایش فشار داخل چشم (خطر گلوکوم).
- نازک شدن قرنیه و اختلال در ترمیم زخم.
- آب مروارید (کاتاراکت) در مصرف طولانی.
- سوزش و خارش موقت.
عوارض سیستمیک (بدنی):
- گوارشی: زخم معده و اثنیعشر.
- عصبی: بیخوابی، سرخوشی (افوری)، تغییرات خلقی و صرع.
- قلبی و عروقی: نارسایی قلبی، آریتمی، لخته شدن خون (ترومبوآمبولی).
- هورمونی: سرکوب غدد فوق کلیوی (آدرنال)، نارسایی حاد در صورت قطع ناگهانی.
نکات حیاتی برای بیمار
- قطع ناگهانی ممنوع: هرگز مصرف طولانیمدت دگزامتازون را به یکباره قطع نکنید؛ این کار میتواند منجر به نارسایی حاد آدرنال و شوک شود.
- پایش فشار چشم: اگر بیش از ۲ هفته از قطره چشمی استفاده میکنید، فشار چشم باید توسط پزشک کنترل شود.
- تداخلات: این دارو با الکل، داروهای دیابت و رقیقکنندههای خون تداخل دارد.
