پنومونی (عفونت ریوی) چیست؟

پنومونی (عفونت ریه)؛ علائم، علل و راه‌های پیشگیری

پنومونی یا ذات‌الریه، التهاب بافت ریه است که می‌تواند یک یا هر دو طرف قفسه سینه را درگیر کند. این بیماری شایع سالانه حدود یک درصد از افراد بالغ را گرفتار کرده و برای کودکان کم‌سن، افراد بالای ۶۵ سال و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، می‌تواند بسیار خطرناک و حتی کشنده باشد.

علل اصلی ایجاد عفونت ریه

عفونت ریه بر اثر هجوم میکروارگانیسم‌ها به کیسه‌های هوایی ایجاد می‌شود. علل شایع عبارتند از:

• باکتری‌ها: شایع‌ترین علت (در نیمی از موارد) باکتری استرپتوکوک پنومونیه است که اغلب بعد از یک دوره سرماخوردگی بروز می‌کند.
• ویروس‌ها: ویروس‌های آنفلوانزا و سایر ویروس‌های تنفسی علل شایع هستند. هرچند پنومونی ویروسی معمولاً به شدت باکتریایی نیست، اما می‌تواند در افراد با ایمنی پایین (مانند مبتلایان به HIV) بسیار شدید باشد.
• قارچ‌ها و انگل‌ها: این نوع پنومونی بیشتر در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف یا از طریق مصرف مواد آلوده (مثل مدفوع پرندگان) دیده می‌شود.
• مواد شیمیایی و آسپراسیون: استنشاق بخارهای سمی یا ورود اتفاقی محتویات معده (استفراغ) و مواد جامد به ریه که به آن پنومونی آسپیراسیون می‌گویند.

تفاوت سرماخوردگی با سینه پهلو

بسیاری از افراد عفونت ریه را با یک سرماخوردگی ساده اشتباه می‌گیرند. در حالی که سرماخوردگی معمولاً پس از چند روز بهبود می‌یابد، پنومونی با علائم حادتر همراه است:

• سرفه‌های خلط‌دار: خلط زرد، سبز، زنگ‌زده یا آغشته به خون.
• تب و لرز شدید: تب بالا همراه با دندان‌قروچه و لرزش بدن.
• تنگی نفس: تنفس سریع و سطحی و احساس نفس‌نفس زدن.
• درد قفسه سینه: دردی که هنگام سرفه یا تنفس عمیق بدتر می‌شود (نشانه گسترش عفونت به پرده جنب).
• علائم گوارشی: تهوع، استفراغ و اسهال (به‌ویژه در کودکان).

انواع محیط‌های انتقال بیماری

1. پنومونی مرتبط با جامعه: در محیط‌های روزمره مانند مدرسه یا محل کار منتقل می‌شود.
2. پنومونی بیمارستانی: در طول اقامت در مراکز درمانی رخ می‌دهد و معمولاً به دلیل میکروب‌های مقاوم به دارو، شدیدتر و درمان آن دشوارتر است.
3. پنومونی ناشی از مراکز درمانی: مخصوص افرادی که به طور مداوم برای معایناتی نظیر دیالیز در محیط‌های درمانی حضور دارند.

چه کسانی در معرض خطر هستند؟

• کودکان و سالمندان بالای ۶۵ سال.
• افراد دارای بیماری‌های مزمن (دیابت، بیماری‌های قلبی، کلیوی و ریوی).
• افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند (مبتلایان به ایدز، SLE یا تحت شیمی‌درمانی).
• سیگاری‌ها: مصرف سیگار با تخریب بافت ریه، آن را در برابر عفونت‌ها بسیار آسیب‌پذیر می‌کند.
• افراد الکلی و کسانی که طحال آن‌ها با جراحی برداشته شده است.

راه‌های پیشگیری و واکسیناسیون

• تزریق واکسن: واکسن آنفلوانزا (تزریق در اواخر شهریور) و واکسن پنوموکوک (PCV/PPSV) تا ۷۰ درصد از بروز بیماری پیشگیری می‌کنند.
• ترک سیگار: بهترین راه برای محافظت از ریه‌ها دوری از دود سیگار است.
• بهداشت فردی: شستن مرتب دست‌ها خطر انتقال باکتری‌ها و ویروس‌ها را کاهش می‌دهد.
• دوری از افراد آلوده: به‌ویژه برای افرادی که واکسن دریافت نکرده‌اند.

درمان و مراقبت‌های لازم

اکثر افراد طی ۲ تا ۳ هفته درمان می‌شوند، اما عدم تکمیل دوره دارو می‌تواند منجر به مقاومت میکروبی و بازگشت شدیدتر بیماری شود.

• آنتی‌بیوتیک‌ها: برای نوع باکتریایی ضروری هستند و باید حتماً طبق دوره کامل مصرف شوند.
• مراقبت خانگی: استراحت کافی، مصرف زیاد مایعات و دوری از دخانیات.
• هشدار درباره داروهای خواب‌آور: داروهای خواب‌آور و برخی آنتی‌هیستامین‌ها با غلیظ‌تر کردن ترشحات ریه، خروج آن‌ها را دشوار کرده و عفونت را تشدید می‌کنند.