ماپروتیلین (Maprotiline)؛ داروی ضدافسردگی چهارحلقهای
ماپروتیلین (با نامهای تجاری لودیومیل و نووو-ماپروتیلین) یک داروی ضدافسردگی موثر از گروه داروهای چهارحلقهای است. این دارو علاوه بر درمان افسردگیهای مختلف، در کاهش اضطراب ناشی از افسردگی نیز نقش بسزایی دارد و به دلیل نیمهعمر طولانی، اثرات پایداری در بدن ایجاد میکند.
مکانیسم اثر و فارماکوکینتیک
ماپروتیلین از طریق مهار بازجذب نوراپینفرین در پایانههای عصبی عمل میکند که منجر به افزایش غلظت و فعالیت این پیامرسان عصبی در مغز میشود.
نکات کلیدی جذب و دفع:
- جذب کامل اما آهسته از دستگاه گوارش.
- پخش گسترده در بدن و عبور از سد خونی-مغزی (CNS) و شیر مادر.
- نیمهعمر طولانی حدود ۵۱ ساعت.
- دفع عمده از طریق ادرار و حدود ۳۰ درصد از طریق مدفوع.
موارد، روش و مقادیر مصرف
توجه: دوزاژ باید حتماً توسط پزشک و بر اساس پاسخ بالینی بیمار تعدیل شود.
- بالغین: شروع معمول با ۲۵ تا ۷۵ میلیگرم در روز (در دوزهای منقسم یا دوز واحد شبانه). در موارد شدید، پزشک ممکن است دوز را تا ۱۵۰ یا حداکثر ۲۲۵ میلیگرم افزایش دهد.
- سالمندان (بالای ۶۰ سال): دوز شروع کمتر (حدود ۱۰ تا ۳۰ میلیگرم) توصیه میشود و دوز نگهدارنده معمولاً بین ۵۰ تا ۷۵ میلیگرم است.
- کودکان: مصرف این دارو برای افراد زیر ۱۸ سال توصیه نمیشود.
عوارض جانبی و تداخلات دارویی
عوارض جانبی شایع:
- خوابآلودگی و تسکین (سداسیون).
- خشکی دهان، یبوست و تاری دید.
- افت فشار خون وضعیتی (سرگیجه هنگام بلند شدن ناگهانی).
- اختلال در تمرکز و لرزش.
تداخلات دارویی مهم:
- داروهای MAOIs: مصرف ماپروتیلین تا ۱۴ روز پس از قطع این داروها ممنوع است (خطر تب بالا و تشنج).
- الکل و مضعفهای CNS: تشدید شدید اثرات تسکینی.
- وارفارین: خطر افزایش زمان خونریزی.
- اسپریهای بینی (سمپاتومیمتیکها): احتمال افزایش شدید فشار خون.
- دخانیات: مصرف زیاد سیگار باعث کاهش اثربخشی دارو میشود.
موارد منع مصرف و احتیاط
منع مصرف مطلق:
- سابقه صرع یا آستانه پایین تشنج (ماپروتیلین خطر تشنج را بیش از سایر داروها افزایش میدهد).
- سکته قلبی اخیر (انفارکتوس میوکارد).
- دوران بارداری و شیردهی (رده بارداری B، اما باید با احتیاط شدید مصرف شود).
- میلوگرافی اخیر.
موارد احتیاط: سابقه احتباس ادرار، گلوکوم (آب سیاه)، تمایل به خودکشی و بیماریهای قلبی-عروقی.
نکات حیاتی برای بیمار
- صبر در درمان: اثر کامل درمانی دارو ممکن است ۲ تا ۴ هفته پس از شروع مصرف ظاهر شود.
- قطع تدریجی: برای جلوگیری از علائم قطع دارو (تهوع و سردرد)، هرگز دارو را به طور ناگهانی قطع نکنید.
- دوز فراموش شده: در صورت فراموشی، دوز بعدی را دو برابر نکنید.
- هشدار تشنج: اگر دوز روزانه بالای ۲۰۰ میلیگرم باشد، خطر حملات تشنجی به شدت افزایش مییابد.
⚠️ هشدار مسمومیت: در صورت مشاهده علائمی نظیر آشفتگی شدید، توهم، تپش قلب غیرعادی یا تنگی نفس پس از مصرف بیش از حد، بیمار باید فوراً به اورژانس منتقل شود.
