کوررنگی

کوررنگی: دنیایی بدون رنگ‌های واقعی

کوررنگی (Color Blindness) یک اختلال بینایی است که در آن فرد قادر به تشخیص یک یا برخی از رنگ‌ها نیست. این بیماری که نام علمی آن «دیسکروماتوپسی» (Dyschromatopsia) است، اولین بار در سال ۱۷۹۴ توسط شیمی‌دان بریتانیایی، جان دالتون (که خود مبتلا بود) کشف شد و به همین دلیل به آن «دالتونیسم» نیز می‌گویند.

علت بیماری چیست؟

در شبکیه چشم سلول‌های مخروطی وجود دارند که حاوی رنگدانه‌های حساس به نور (قرمز، سبز و آبی) هستند. وقتی این سلول‌ها نور را جذب می‌کنند، پیام عصبی به مغز ارسال می‌شود. در افراد کوررنگ، یک یا چند نوع از این رنگدانه‌ها وجود ندارند یا دچار اختلال هستند.

۱. وراثت و ژنتیک (شایع‌ترین علت)

کوررنگی یک بیماری ارثی وابسته به کروموزوم X مغلوب است:

• در مردان: چون مردان فقط یک کروموزوم X دارند، اگر همان یکی معیوب باشد، بیماری ظاهر می‌شود. (شیوع: ۵ تا ۸ درصد آقایان).
• در زنان: زنان دو کروموزوم X دارند و برای بیمار شدن باید هر دو معیوب باشند (که نادر است). اگر فقط یکی معیوب باشد، زن «ناقل» بیماری است اما خودش سالم می‌ماند. (شیوع: ۰.۵ درصد خانم‌ها).
• نتیجه: این بیماری تقریباً همیشه از مادر (ناقل) به پسر به ارث می‌رسد.

۲. عوامل اکتسابی (غیر ارثی)

کوررنگی ممکن است در طول زندگی بر اثر عوامل زیر ایجاد شود:

• بیماری‌های شبکیه یا عصب بینایی.
• بیماری‌های سیستمیک: دیابت، گلوکوم (آب سیاه)، آلزایمر، پارکینسون، سرطان خون و کم‌خونی داسی‌شکل.
• آسیب‌های فیزیکی یا شیمیایی به چشم و مغز.
• اعتیاد شدید به الکل.

انواع کوررنگی

1. قرمز – سبز (شایع‌ترین): فرد در تشخیص و تفکیک رنگ‌های قرمز و سبز مشکل دارد.
2. آبی – زرد: نادرتر است و فرد در تشخیص طیف آبی و زرد مشکل دارد.
3. کوررنگی کامل (Achromatopsia): بسیار نادر است. فرد هیچ رنگی را نمی‌بیند و دنیا را سیاه، سفید و خاکستری می‌بیند.

درمان و راهکارها

متأسفانه برای نوع ارثی کوررنگی درمان قطعی وجود ندارد، اما روش‌هایی برای کمک به بیماران وجود دارد:

• لنزهای تماسی و عینک‌های فیلتردار: اپتومتریست‌ها ممکن است لنزها یا عینک‌هایی با تینت (رنگ) قرمز یا خاص تجویز کنند که به تفکیک بهتر رنگ‌ها کمک می‌کند.
• نرم‌افزارهای کمکی: برنامه‌های رایانه‌ای مانند Gnome Desktop به کاربران اجازه می‌دهند رنگ‌های خاصی را در صفحه نمایش تنظیم یا فیلتر کنند تا قابل تشخیص شوند.
• درمان بیماری زمینه‌ای: اگر کوررنگی اکتسابی و ناشی از بیماری (مثل آب مروارید یا دیابت) باشد، درمان آن بیماری ممکن است دید رنگ را بهبود بخشد.