قرص کلونازپام (Clonazepam): راهنمای جامع مصرف، عوارض و هشدارها
کلونازپام یک داروی قوی از دسته بنزودیازپینهای طولانیاثر است که عمدتاً به عنوان ضد تشنج و برای کنترل حملات پانیک استفاده میشود. این دارو با اثر بر سیستم عصبی مرکزی، فعالیتهای الکتریکی مغز را آرام میکند.
مکانیسم اثر و فارماکوکینتیک
- مکانیسم: مکانیسم دقیق آن کاملاً مشخص نیست اما ظاهراً با تقویت اثر نوروترانسمیتر GABA در سیستم لیمبیک، تالاموس و هیپوتالاموس عمل میکند و باعث کاهش تحریکپذیری سلولهای عصبی میشود.
- جذب و دفع: به خوبی از دستگاه گوارش جذب میشود. شروع اثر آن ۲۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد و اثر آن در بزرگسالان تا ۱۲ ساعت باقی میماند. دفع دارو عمدتاً از طریق کلیههاست.
موارد مصرف (اندیکاسیونها)
این دارو برای درمان طیف وسیعی از اختلالات عصبی تجویز میشود:
- انواع صرع و تشنج: صرع کوچک (Absence)، صرع آکینتیک، حملات میوکلونیک و تشنجهای مقاوم به درمان.
- اختلالات اضطرابی: درمان اختلال پانیک (وحشتزدگی).
- اختلالات خواب و حرکت: سندرم پاهای بیقرار (RLS) و میوکلونوس شبانه.
- سایر موارد: درمان کمکی در مانیا (شیدایی) حاد، تیکهای عصبی، دردهای عصبی (نورالژی) و لرزش (ترمور).
مقدار و روش مصرف (دوزاژ)
⚠️ هشدار مهم: مقادیر زیر صرفاً جهت اطلاعرسانی است. دوز دقیق باید توسط پزشک متخصص بر اساس وزن، سن و شدت بیماری تعیین شود. هرگز خودسرانه دوز را تغییر ندهید.
۱. بزرگسالان (جهت تشنج)
- شروع: حداکثر ۱.۵ میلیگرم در روز (منقسم در ۳ وعده).
- افزایش: پزشک میتواند هر ۳ روز، ۰.۵ تا ۱ میلیگرم به دوز اضافه کند تا تشنج کنترل شود.
- حداکثر مجاز: ۲۰ میلیگرم در روز.
۲. نوزادان و کودکان (تا ۱۰ سال یا زیر ۳۰ کیلوگرم)
- شروع: ۰.۰۱ تا ۰.۰۳ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز (منقسم در دوزهای ۸ ساعته).
- نگهدارنده: ۰.۱ تا ۰.۲ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز.
۳. اختلال پانیک (بزرگسالان)
- معمولاً با ۰.۲۵ میلیگرم (۲ بار در روز) شروع شده و نهایتاً به ۱ میلیگرم در روز میرسد.
موارد منع مصرف و احتیاط
چه کسانی نباید مصرف کنند؟
- افراد با بیماری کبدی شدید.
- مبتلایان به گلوکوم (آب سیاه) زاویه بسته حاد.
- افراد با سابقه حساسیت شدید به بنزودیازپینها.
- بیماران با نارسایی شدید تنفسی.
موارد احتیاط: سالمندان (به دلیل خطر سقوط و خوابآلودگی)، بیماران کلیوی و افرادی با سابقه اعتیاد.
عوارض جانبی
- اعصاب مرکزی (شایعترین): خوابآلودگی شدید، اتاکسی (عدم تعادل در راه رفتن)، سرگیجه، گیجی، اختلال در تکلم و افسردگی تنفسی.
- رفتاری: در برخی کودکان ممکن است باعث بیقراری یا رفتارهای تهاجمی شود.
- قلبی و عروقی: تپش قلب، کاهش فشار خون.
- گوارشی: یبوست، تهوع، افزایش ترشح بزاق.
- خونی: کاهش پلاکت (ترومبوسیتوپنی) یا گلبولهای سفید (نیاز به آزمایش خون دورهای در مصرف طولانیمدت).
تداخلات دارویی خطرناک
مصرف همزمان کلونازپام با داروهای زیر میتواند باعث تضعیف شدید سیستم عصبی، کما یا مرگ شود:
- الکل و مشروبات الکلی.
- سایر داروهای آرامبخش و خوابآور.
- داروهای مخدر و ضد درد.
- سایر داروهای ضد تشنج (مانند والپروئیک اسید).
- برخی ضد قارچها (مانند کتوکونازول) که سطح دارویی کلونازپام را در خون بالا میبرند.
⛔ هشدارهای حیاتی
- بارداری (رده D): مصرف این دارو در بارداری خطرناک است و میتواند باعث ناهنجاری در جنین شود. تنها در شرایط اضطراری و با نظر پزشک تجویز میشود.
- شیردهی: دارو در شیر مادر ترشح میشود و مصرف آن در دوران شیردهی ممنوع است.
- قطع ناگهانی: هرگز دارو را ناگهانی قطع نکنید. این کار میتواند باعث تشنجهای شدید (Status Epilepticus) و علائم ترک شود. قطع دارو باید تدریجی باشد.
- رانندگی: به دلیل ایجاد خوابآلودگی و کاهش هوشیاری، هنگام مصرف از رانندگی و کار با ماشینآلات حساس خودداری کنید.
