سدیم یکی از الکترولیتهای عمده بدن است که برای عملکرد مناسب سیستم بدن مورد نیاز است. سطح سدیم کم خون یا هیپوناترمی باعث رویکرد اختلالات بسیاری در بدن از جمله سرطان میشود. لازم است تا با علائم هیپوناترمی آشنا شوید و با دادن آزمایش خون به درمان به موقع آن بپردازید.
هیپوناترمی چیست؟
هیپوناترمی وضعیتی است که زمانی رخ میدهد که سطح سدیم در خون پایینتر از محدوده طبیعی باشد. سدیم یک الکترولیت است و به تنظیم مقدار آب موجود در داخل سلولها و اطراف آنها کمک میکند.
در هیپوناترمی، یک یا چند عامل باعث رقیق شدن سدیم در بدن میشوند. این عوامل میتوانند از یک بیماری زمینهای تا مصرف بیش از حد آب متغیر باشند. زمانی که این اتفاق رخ میدهد، میزان آب بدن افزایش مییابد و سلولها شروع به متورم شدن میکنند. این تورم میتواند باعث بروز مشکلات متعدد سلامتی شود؛ از علائم خفیف گرفته تا شرایط تهدیدکنندهٔ حیات.
سدیم و نقش آن در بدن
همراه شدن سدیم با کلرید و پتاسیم به عنوان یک الکترولیت نقش مهمی در حفظ تعادل مایعات بدن و عملکرد مناسب اعصاب و عضلهها ایفا میکند. سطح سدیم معمولاً بالاترین سطح در خون و مایعات بدن است و در سلولهای بدن احاطه میشود.
هیپوناترمی هنگامی رخ میدهد که بدن، سدیم بسیار زیادی را از دست میدهد و باعث اختلالاتی مانند اسهال و بیماریهای کلیوی میشود، یا با حفظ مایعات بیش از حد باعث ناراحتیهای قلبی، کبدی و ناتوانی در جذب پروتئین میشود.
یک ماده شیمیایی به نام هورمون کاهش ادرار (ADH) توسط غده هیپوفیز یا برخی از سرطانها تولید میشود که باعث افزایش احتباس مایعات و سطح سدیم کم میشود.
هیپوناترمی و سرطان
سطح سدیم کم در افراد مبتلا به سرطان به تولید هورمون ADH منجر میشود. سرطانهایی نظیر سرطان ریه، لوزالمعده، لنفوم و تومورهای خاصی از مغز باعث ترشح سندرم نامناسب هورمون کاهش ادرار (SIADH) میشود.
عوارض جانبی داروهای شیمیدرمانی میتوانند SIADH باشند. سایر علل هیپوناترمی در بیماران مبتلا به سرطان شامل موارد زیر است:
از دست دادن سدیم هنگام اسهال و استفراغ
عوارض داروهای شیمیدرمانی
نارسایی غده آدرنال
تغییرات عملکرد کلیه و مغز
علائم هیپوناترمی
علائم شایع هیپوناترمی
تهوع و استفراغ
سردرد
گیجی و اختلال در هوشیاری
کاهش انرژی، خوابآلودگی و خستگی
بیقراری و تحریکپذیری
ضعف عضلانی، اسپاسم یا گرفتگی عضلات
تشنج
کما
سطح سدیم در قطره خون بدن است، با وارد شدن آب در سلولهای بدن باعث متورم شدن آنها میشود. البته این اتفاق شامل تمامی سلولها نمیشود. متورم شدن سلولهای مغز داخل جمجمه باعث افزایش فشار و وقوع بسیاری از علائم هیپوناترمی میشود.
انواع علائم هیپوناترمی به سرعت و کاهش سطح سدیم بستگی دارد. هیپوناترمی ضعیف روند رشد آن بسیار آرام و قابل رویت نیست یا با نشان دادن علائم غیر ضروری مانند خستگی، گرفتگی عضلات، تهوع و از دست دادن اشتها است.
علائم هشداردهنده هیپوناترمی در مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت باعث سردرد، سرگیجه، تشنج و کما میشود.
تشخیص و درمان هیپوناترمی
تشخیص هیپوناترمی با اندازهگیری سطح سدیم موجود در خون و ادرار همچنین ادرار اسمولالیته قابل تشخیص است. درمان فوری بستگی به نشانههای تجربهشده یا نتایج تست آزمایشگاهی انجام میشود.
محدودیت آب و جایگزینی الکترولیت خوراکی برای موارد هیپوناترمی ضعیف مورد استفاده است.
مصرف داروها، جایگزین الکترولیت وریدی و سایر روشها در شرایط بسیار حاد مورد استفاده قرار میگیرد.
برای درمان سرطان در اثر هیپوناترمی، باید سطح تعادل سدیم را کنترل کرد.
اهمیت هیپوناترمی در پیشآگهی بیماران سرطانی
شواهد محکمی وجود دارد که نشان میدهد هیپوناترمی نقش مهمی در تأثیرگذاری بر پیامد بیماران مبتلا به سرطان دارد و نباید از آن غفلت کرد. در واقع، هیپوناترمی باید بهسرعت شناسایی و اصلاح شود، زیرا طبیعیسازی غلظت سرم سدیم بهطور مستقل اثر سودمندی بر پیشآگهی بیماران سرطانی دارد.
در چنین چارچوبی، با توجه به اینکه در حال حاضر دادههای اپیدمیولوژیک از بیماران سرطانی در این زمینه در دسترس نیست، میتوان اثرات امیدوارکننده آنتاگونیستهای گیرنده وازوپرسین (AVPR antagonists) را در مهار تکثیر سلولی و تهاجمی بودن (invasivity) در مدلهای آزمایشی مدنظر قرار داد تا بر این اساس، کارآزماییهای اختصاصی با پشتوانهٔ بالینی طراحی شوند.
